Rola Kolbuszowej w „akcji galicyjskiej” 1833 roku płk. Józefa Zaliwskiego

Poniższy artykuł koncentruje się na nieudanej próbie wzniecenia zbrojnego powstania przeciwko Rosji przez płk. Józefa Zaliwskiego (emisariusza Joachima Lelewela) w 1833 roku, po stłumieniu Powstania Listopadowego. Działanie to nazwano „akcją galicyjską”, ponieważ tereny Galicji graniczące z Królestwem Polskim (na rozlewisku Wisły i Sanu) miały być główną bazą powstańców. I tak Kolbuszowa, położona w Galicji pod panowaniem austriackim, stała się centrum przygotowań powstańczych.

Niezaprzeczalne jest, że hrabia Wincenty Tyszkiewicz, współwłaściciel Kolbuszowej, aktywnie uczestniczył w organizowaniu „akcji galicyjskiej” poprzez wykonywanie zadań zleconych mu przez Joachima Lelewela. Hrabia Tyszkiewicz zapisał się w historii walki Polaków o niepodległość jako niestrudzony działacz polityczny i wielki patriota. Jego działania stanowią dowód na to, że drogi do niepodległości prowadziły także przez Kolbuszową. Dwór hrabiów Tyszkiewiczów w Kolbuszowej był ważnym ośrodkiem koordynacyjnym dla powstańców i emisariuszy z Paryża. Było to miejsce, gdzie rekrutowano ochotników, formowano grupy powstańcze, dostarczano broń, pieniądze i żywność, oraz koordynowano przeprawy przez rzeki do Królestwa Polskiego.

Jednak płk Zaliwskiemu nie udało się wywołać powstania w Królestwie Polskim, nie zdołał pobudzić ludności do walki. W maju 1833 roku do Paryża dotarła wiadomość o niepowodzeniu płk. Józefa Zaliwskiego. Emigranci, zwłaszcza ci zgromadzeni w Hotelu Lambert hrabiego Adama Czartoryskiego, oskarżali pułkownika o doprowadzenie do rozlewu krwi i nasilenia represji wobec Polaków. Tylko nieliczni bronili powstańców, wśród nich Adam Mickiewicz, który napisał w „Trybunie Ludu”: „Gdziekolwiek jest ucisk wolności i walka o nią, tam jest także walka o ojczyznę i każdy powinien o nią walczyć”.

„Akcja galicyjska” była dowodem na to, że Polacy nie godzą się na zniewolenie; pokazała, że są gotowi walczyć o niepodległość. Dzięki tej akcji powstańcy listopadowi przyczynili się do walki o niepodległość Polski.

Kolbuszowa’s role in Col. Józefa Zaliwski’s ‘Galician action’ of 1833

The following article focuses on Col. Józef Zaliwski’s (Joachim Lelewel’s emissary) unsuccessful attempt to spark off an armed uprising against Russia in 1833, after the November Uprising had been suppressed. This action was dubbed the ‘Galician action’ as the territory of the Galicia bordering the Kingdom of Poland (in the bifurcation of the Vistula and San Rivers) was planned to be the main base of the insurgents. And thus Kolbuszowa, situated in Galicia under Austrian rule, became the centre of the insurgent preparations.

It is undeniable that Count Wincenty Tyszkiewicz, a co-owner of Kolbuszowa, actively participated in organizing the “Galician action’ through completing assignments given to him by Joachim Lelewel. Count Tyszkiewicz came down in the history of the Polish struggle for independence as an indefatigable political activist and a great patriot. His actions constitute proof of the fact that the paths to independence also led through Kolbuszowa. The court of the Counts of Tyszkiewicz in Kolbuszowa was an important coordinating centre for insurgents and the Paris emissaries. It was the place where volunteers were recruited, insurgent groups were provided with weapons, money and food, and the river crossings to the Kingdom of Poland were coordinated.

However, Col. Zaliwski did not manage to provoke an insurrection in the Kingdom of Poland, did not rouse its people to fight. In May 1833 Paris received the news of Col. Józef Zaliwski’s failure. The emigrants, especially the ones gathered at Count Adam Czartoryski’s Hotel Lambert, accused the colonel of leading to bloodshed and the increase of repression against the Poles. Only a few people defended the insurgents, among them Adam Mickiewicz who wrote in Trybuna Ludu: ‘Wherever there is the repression of freedom and a battle for it, there is also a battle for the homeland and everybody should fight for it’.

The ‘Galician action’ was proof of Poles’ refusal to accept enslavement; it showed that they are prepared to fight for independence. Through this action, the November insurgents made a contribution to the fight for Poland’s independence.

Le rôle de Kolbuszowa dans „l’action galicienne” du Col. Józef Zaliwski en 1833

Le présent article se concentre sur la tentative infructueuse du Col. Józef Zaliwski (émissaire de Joachim Lelewel) de déclencher un soulèvement armé contre la Russie en 1833, après la suppression de l’Insurrection de Novembre. Cette action a été surnommée „l’action galicienne” car le territoire de la Galicie, bordant le Royaume de Pologne (dans le delta de la Vistule et du San), devait être la base principale des insurgés. Ainsi, Kolbuszowa, située en Galicie sous domination autrichienne, est devenue le centre des préparatifs insurgés.

Il est indéniable que le comte Wincenty Tyszkiewicz, copropriétaire de Kolbuszowa, a activement participé à l’organisation de „l’action galicienne” en accomplissant les missions qui lui avaient été confiées par Joachim Lelewel. Le comte Tyszkiewicz est passé à l’histoire de la lutte polonaise pour l’indépendance comme un infatigable militant politique et un grand patriote. Ses actions prouvent que les chemins vers l’indépendance passaient également par Kolbuszowa. Le domaine des comtes Tyszkiewicz à Kolbuszowa était un important centre de coordination pour les insurgés et les émissaires parisiens. C’était l’endroit où l’on recrutait des volontaires, formait des groupes d’insurgés, fournissait des armes, de l’argent et de la nourriture, et coordonnait les traversées des rivières vers le Royaume de Pologne.

Cependant, le Col. Zaliwski n’a pas réussi à provoquer une insurrection dans le Royaume de Pologne, n’a pas réussi à mobiliser son peuple pour la lutte. En mai 1833, Paris a reçu la nouvelle de l’échec du Col. Józef Zaliwski. Les émigrés, surtout ceux rassemblés à l’Hôtel Lambert du comte Adam Czartoryski, ont accusé le colonel d’avoir provoqué un bain de sang et une augmentation de la répression contre les Polonais. Seules quelques personnes ont défendu les insurgés, parmi elles Adam Mickiewicz, qui a écrit dans la Trybuna Ludu : « Là où il y a répression de la liberté et lutte pour elle, il y a aussi lutte pour la patrie et chacun doit lutter pour elle ». „L’action galicienne” était la preuve que les Polonais refusaient d’accepter l’asservissement ; elle montrait qu’ils étaient prêts à se battre pour l’indépendance. Grâce à cette action, les insurgés de Novembre ont contribué à la lutte pour l’indépendance de la Pologne.