Uwagi o przemyśle Puszczy Sandomierskiej do końca XIX wieku

Artykuł przedstawia stan badań nad przemysłem Puszczy Sandomierskiej do końca XIX wieku. Najlepiej poznaną gałęzią jest hutnictwo żelaza, jednak w przypadku produkcji szkła istnieje wiele nierozstrzygniętych kwestii, jak choćby ciągłość funkcjonowania huty szkła w Niwiskach od końca XVI do początku XIX wieku czy działalność huty w Jagodniku koło Cmolasu. Badania przemysłu XIX-wiecznego napotykają trudności związane z częstym utożsamianiem rzeczywistej lokalizacji zakładu z miejscem rezydencji majątku ziemskiego, na terenie którego się on znajdował (np. huta szkła działała w Nowosielcu, a nie w Nisku).

Autor zwraca także uwagę na geografię przemysłu w Puszczy Sandomierskiej, którą cechowała obecność licznych ośrodków przemysłowych (głównie nad mniejszymi rzekami), obejmujących hutnictwo żelaza, hutnictwo szkła, tartaki, młyny wodne i inne zakłady. Budowa linii kolejowych w pobliżu Puszczy Sandomierskiej zmieniła profil gospodarczy regionu i stała się decydującym czynnikiem lokalizacji nowych zakładów przemysłowych.

Notes about the industry of the Sandomierz Wilderness until the end of the 19th century

The article contains the information about the state of the research on the industry of the Sandomierz Wilderness until the end of the 19th century. The best- known history is the one of the ferrous metallurgy. However, in the case of glass production there are a number of unresolved issues such as the continuity of the glassworks in Niwiska between the end of 16th century and the beginning of the 19th century, or the functioning of the glassworks in Jagodnik near Cmolas. Conducting the study of the industry in the 19th century, one faces a problem of the frequent identifying of the actual location of the plant with the place where there was the residence of a landed estate, in which this plant was located (e.g. the glassworks existed in Nowosielec, not in Nisko). The author also draws attention to the geography of the industry of the wilderness, which was characterized by the presence of the centers (mainly by smaller rivers) of a great number of various plants (ironworks, glassworks, sawmills, flour mills etc.). The construction of the railway lines in the vicinity of the Sandomierz Wilderness changed the economic profile of the forest and became the decisive factor for the location of industrial plants.

Notes sur l’industrie de la Forêt de Sandomierz jusqu’à la fin du XIXe siècle

L’article présente l’état de la recherche sur l’industrie de la Forêt de Sandomierz jusqu’à la fin du XIXe siècle. L’histoire la mieux documentée concerne la métallurgie du fer. Cependant, la production de verre soulève encore de nombreuses questions, notamment la continuité de la verrerie de Niwiska entre la fin du XVIe et le début du XIXe siècle, ou le fonctionnement de la verrerie de Jagodnik près de Cmolas. L’étude de l’industrie au XIXe siècle est compliquée par la tendance à identifier l’emplacement réel d’une usine avec celui de la résidence du domaine foncier dans lequel elle se trouvait (par exemple, la verrerie existait à Nowosielec, et non à Nisko).

L’auteur attire également l’attention sur la géographie industrielle de la forêt, caractérisée par la présence de nombreux centres (principalement le long des petites rivières) regroupant divers établissements : hauts-fourneaux, verreries, scieries, moulins à farine, etc. La construction des lignes de chemin de fer à proximité de la Forêt de Sandomierz a modifié le profil économique de la région et est devenue un facteur décisif dans le choix de l’implantation des usines industrielles.