Dzieje Związku Nauczycielstwa Polskiego w powiecie kolbuszowskim w latach 1905–1944 (cz. I)

Pierwsza część artykułu obejmuje lata 1905-1944, a więc końcowy okres galicyjski, okres II Rzeczypospolitej oraz okupację niemiecką. Związek Nauczycielstwa Polskiego w Polsce zawsze był dobrowolną, niezależną i spontaniczną organizacją zrzeszającą pracowników związanych z edukacją, szkolnictwem wyższym i nauką; emerytów; oraz instytucje edukacyjne i naukowe. Na terenie powiatu kolbuszowskiego jego początki sięgają początków XX wieku, a ośrodkami, w których powstał Związek Nauczycielstwa Polskiego, były Kolbuszowa, Majdan Królewski, Sokołów i Raniżów. Tutaj, głównie dzięki nauczycielom, kwitło życie kulturalne i edukacyjne.

Najpierw, w końcowym okresie galicyjskim, Związek Nauczycielstwa Polskiego współpracował m.in. ze Stowarzyszeniem Szkół Ludowych, Polskim Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół” oraz innymi stowarzyszeniami kulturalno-oświatowymi zarówno w Kolbuszowej, jak i w Sokołowie. Podobna sytuacja miała miejsce w okresie II Rzeczypospolitej. Powstało wiele nowych instytucji edukacyjnych, a liczba nowych nauczycieli wzrosła. Wszystkie te czynniki przyczyniły się do intensyfikacji działalności kulturalno-oświatowej (teatralnej i czytelniczej, spotkań i konferencji). Udzielali również pomocy finansowej. Członkowie Związku Nauczycielstwa Polskiego aktywnie uczestniczyli w realizacji działań społecznych, których celem była budowa szkół, domów ludowych, klubów itp.

W drugiej części artykułu autor skupił się na historii edukacji podczas okupacji niemieckiej (1939-1944). Był to bardzo trudny okres. Niemiecki najeźdźca ograniczył możliwości zdobywania nie tylko wykształcenia średniego czy wyższego, ale także zlikwidowano wiele szkół, a okupant usunął z programów wszelkie elementy odnoszące się do form patriotyzmu i kultury polskiej. Pomimo groźby restrykcji i aresztowań, większość nauczycieli wykazała się odwagą i bohaterstwem. Nauczali młodzież w tajnych szkołach na poziomie podstawowym i średnim ogólnokształcącym.

The history of the Polish Teachers’ Union in the district of Kolbuszowa in the years 1905-1944 (part 1)

The first part of the article covers only the years 1905-1944, so the final Galician period of the Second Polish Republic and German occupation. the Polish Teachers’ Union in Poland was always a voluntary, independent and spontaneous organization of staff connected with education, higher education and science; pensioners; and educational and scientific institutions. In the district of Kolbuszowa its origins date back to the early twentieth century, and the following places were the centres where the Polish Teachers’ Union was formed: Kolbuszowa, Majdan Królewski, Sokołów and Raniżów. Here, primarily thanks to teachers, cultural and educational life was flourishing.

First, in the final Galician period the Polish Teachers’ Union collaborated, among others, with the Association of Folk Schools, the Polish Gymnastic Society “Falcon” and other cultural and educational associations in both Kolbuszowa and Sokołów. The same situation was during the Second Polish Republic. A lot of new educational institutions were created and the number of new teachers increased. All those factors contributed to the intensification of cultural and educational activities (theater and reading groups, meetings and conferences). They also provided financial assistance. The members of the Polish Teachers’ Union took an active part in the implementation of community actions, the aim of which was to build schools, folk houses, clubs, etc.

In the second part of the article the author focused on the history of education during the German occupation (1939-1944). It was a very difficult time. The German invader limited opportunities not only to obtain high school education or even higher one, but also a lot of schools were liquidated, and the occupant got rid of all the elements in programs which referred to any forms of patriotism and Polish culture. Despite the threat of restrictions and arrests, the majority of teachers showed courage and heroism. They taught young people in clandestine schools at the level of primary and secondary comprehensive education.

Histoire du Syndicat des Enseignants Polonais dans le district de Kolbuszowa de 1905 à 1944 (partie 1)

La première partie de l’article couvre les années 1905-1944, donc la période galicienne finale, la Deuxième République polonaise et l’occupation allemande. Le Syndicat des Enseignants Polonais en Pologne a toujours été une organisation volontaire, indépendante et spontanée de personnel lié à l’éducation, à l’enseignement supérieur et à la science; des retraités; et des institutions éducatives et scientifiques. Dans le district de Kolbuszowa, ses origines remontent au début du XXe siècle, et les centres où le Syndicat des Enseignants Polonais a été formé étaient Kolbuszowa, Majdan Królewski, Sokołów et Raniżów. Ici, principalement grâce aux enseignants, la vie culturelle et éducative prospérait.

Tout d’abord, dans la période galicienne finale, le Syndicat des Enseignants Polonais collaborait, entre autres, avec l’Association des Écoles Populaires, la Société de Gymnastique Polonaise «Sokół» et d’autres associations culturelles et éducatives tant à Kolbuszowa qu’à Sokołów. La même situation prévalait durant la Deuxième République polonaise. De nombreuses nouvelles institutions éducatives ont été créées et le nombre de nouveaux enseignants a augmenté. Tous ces facteurs ont contribué à l’intensification des activités culturelles et éducatives (groupes de théâtre et de lecture, réunions et conférences). Ils ont également fourni une aide financière. Les membres du Syndicat des Enseignants Polonais ont participé activement à la réalisation d’actions communautaires visant à construire des écoles, des maisons populaires, des clubs, etc.

Dans la deuxième partie de l’article, l’auteur s’est concentré sur l’histoire de l’éducation pendant l’occupation allemande (1939-1944). Ce fut une période très difficile. L’envahisseur allemand a limité les opportunités non seulement d’obtenir une éducation secondaire ou supérieure, mais aussi de nombreuses écoles ont été liquidées, et l’occupant a éliminé tous les éléments des programmes qui faisaient référence à des formes de patriotisme et de culture polonaise. Malgré la menace de restrictions et d’arrestations, la majorité des enseignants ont fait preuve de courage et d’héroïsme. Ils enseignaient aux jeunes dans des écoles clandestines au niveau de l’éducation primaire et secondaire générale.