Historia wojskowa w społeczności ziemi kolbuszowskiej i stalowowolskiej

Obecne Podkarpacie to tereny mocno związane z działaniami zbrojnymi zarówno okresu zaborów, jak również pierwszej i drugiej wojny światowej. Na tym terenie biegła w XIX wieku granica między zaborem austriackim, zwanym Galicją, a Królestwem Kongresowym w zaborze rosyjskim.

Z Galicją związane są losy polskich rodzin ziemiańskich, hrabiów Tyszkiewiczów, Lubomirskich, Tarnowskich, którzy zawsze wykazywali się patriotyczną postawą w działaniach na rzecz niepodległości kraju. Tu współwłaściciel Kolbuszowej, hrabia Wincenty Tyszkiewicz, w 1833 roku kierował przygotowaniami do „akcji galicyjskiej” pułkownika Józefa Zaliwskiego przeciw zaborcy rosyjskiemu.

Na ziemi stalowowolskiej, na przedpolach Rudnika n. Sanem, miała miejsce jedna z ważniejszych bitew pierwszej wojny światowej, zwana „bitwą rudnicką”. Jesienią 1914 roku zaborcze armie, 4. austro-węgierska i 3. armia rosyjska, toczyły walki o przeprawę na rzece San (tzw. kontrofensywa austro-węgierska).

W okresie II wojny światowej, na ziemi kolbuszowskiej, działała prężnie Armia Krajowa. Stąd wysyłano meldunki do sztabu AK w Londynie o wystrzeliwanych z nieodległego poligonu w Bliźnie próbnych pociskach odrzutowych V1 i pociskach rakietowych V2.

Na tym terenie, między Wisłą a Sanem, w 1938 roku w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego powstały Zakłady Południowe (dzisiejsza Huta Stalowa Wola) i rozpoczęła się produkcja wojskowa, kontynuowana do dziś. Od 2012 roku częścią cywilną produkcji zawiaduje chińska korporacja LiuGong Dressta Machinery.

Tereny dawnej Puszczy Sandomierskiej od czasu rozbiorów Rzeczypospolitej są miejscem pełnym polskiej tradycji i polskości, a pamięć o wydarzeniach historycznych jest w szerokim zakresie kultywowana przez miłośników historii wojskowej.

Wizytówkę tego terenu tworzą również młodzi ludzie, skupieni w żołnierskich grupach rekonstrukcyjnych. To dzięki ich pasji, wiedzy oraz zaangażowaniu historia staje się żywa, a mieszkańcy mogą poznać szczegóły wydarzeń z różnych okresów dziejowych swojego regionu.

Aktywność historyków wojskowości została ukazana m.in. na przykładzie publikacji w „Roczniku Kolbuszowskim” oraz filmu dokumentalnego „Bitwa rudnicka”, wyreżyserowanego przez stalowowolskiego dziennikarza, Dionizego Garbacza. Film został zrealizowany przez Telewizję Kablową „Stella” ze Stalowej Woli.

Regionalny tygodnik „Sztafeta”, wydawany przez oficynę wydawniczą o tej samej nazwie, jedną z największych i najstarszych na Podkarpaciu, prowadzi stały dział historyczny, w którym Dionizy Garbacz prezentuje opisy życia mieszkańców Stalowej Woli w okresie okupacji oraz wydarzeń związanych z historią wojenną regionu, z wielką dbałością o profesjonalną bazę dokumentalną.

Regionalizm, potrzeba lepszego poznania ziemi rodzinnej i szeroko pojęty patriotyzm mogą być źródłem motywacji do odkrywania tożsamości swojego regionu. Zaprezentowane w artykule opracowania, inicjatywy lokalne zapewne będą spełniać istotną rolę w dalszych dociekaniach naukowych i dyskusjach nad sprawami historii wojskowej.

Military History in the Community of the Kolbuszowa and Stalowa Wola Districts

The Podkarpacie province is tightly connected with the military actions of both the partition period and the time of the First and the Second World Wars. It is the region where there was the border between Galicia, under Austrian rule, and the Congress Kingdom of Poland, under Russian rule.

The landed gentry families connected with Galicia are as follows: the Tyszkiewicz, Lubomirski, and Tarnowski families, who always demonstrated patriotic support for the independence cause. Count Wincenty Tyszkiewicz, the co-owner of Kolbuszowa, supervised preparations for the “Galician action” of Colonel Józef Zaliwski against the Russian partitioner in 1833.

One of the most significant battles of the First World War, called the „Rudnik Battle,” was waged in the Stalowa Wola district, on the outskirts of Rudnik on the San River in the autumn of 1914, when two invading armies, the 4th Austro-Hungarian one and the 3rd Russian army, fought for crossing the San River (the so-called Austro-Hungarian counteroffensive).

During the Second World War, the Home Army was active in the Kolbuszowa district. From this region, dispatches concerning V1 (cruise) and V2 (rocket) missile tests fired from the nearby training ground in Blizne were sent to the Home Army headquarters in London.

In 1938, in this region, between the Vistula and San Rivers, which coincided with the Central Industrial District, Zakłady Południowe (Southern Plants) were established (today’s Huta Stalowa Wola), and military production, which is still continued, was initiated. Since 2012, the civilian part of the production has been managed by the Chinese corporation LiuGong Dressta Machinery.

The areas of the former Sandomierz Forest have been a place permeated with Polish tradition and Polishness since the partition of Poland, and the memory of historical events has been cultivated to a large extent by lovers of military history.

Young people involved in military reconstruction groups are also the pride of this region. It is thanks to their passion, knowledge, and commitment that history becomes alive, and residents can learn about the details of the events from various periods in the history of their region.

The activity of military historians has been revealed, among others, in the publications in Rocznik Kolbuszowski and the documentary „Bitwa Rudnicka” (Rudnik Battle), directed by the journalist from Stalowa Wola, Dionizy Garbacz. The film was made by the “Stella” Cable Television from Stalowa Wola.

The regional weekly magazine „Sztafeta,” published by the publishing house of the same name, one of the largest and oldest in the Podkarpacie Province, runs a permanent historical section in which Dionizy Garbacz, paying special attention to the documentary base, describes the life of the inhabitants of Stalowa Wola during the occupation and the events related to the war history of the region.

Regionalism, the need to get to know the homeland better, and broadly understood patriotism can be a source of motivation for discovering the identity of your region. The local initiatives presented in the article will probably play an important role in further research and discussions concerning military history.

Histoire militaire dans la communauté des districts de Kolbuszowa et de Stalowa Wola

La province de Podkarpacie est étroitement liée aux actions militaires de la période des partitions ainsi qu’à celles des Première et Seconde Guerres mondiales. C’est la région où se trouvait la frontière entre la Galicie, sous domination autrichienne, et le Royaume du Congrès, sous domination russe.

Les familles de la noblesse terrienne liées à la Galicie sont les suivantes : les familles Tyszkiewicz, Lubomirski et Tarnowski, qui ont toujours démontré un soutien patriotique à la cause de l’indépendance. Le comte Wincenty Tyszkiewicz, co-propriétaire de Kolbuszowa, supervisait les préparatifs de l’« action galicienne » du colonel Józef Zaliwski contre le partitionnaire russe en 1833.

L’une des batailles les plus significatives de la Première Guerre mondiale, appelée la « bataille de Rudnik », s’est déroulée dans le district de Stalowa Wola, aux abords de Rudnik sur la rivière San, à l’automne 1914, lorsque deux armées d’invasion, la 4e austro-hongroise et la 3e armée russe, se sont battues pour traverser la rivière San (la soi-disant contre-offensive austro-hongroise).

Pendant la Seconde Guerre mondiale, l’Armée de l’Intérieur était active dans le district de Kolbuszowa. De cette région, des dépêches concernant les tests de missiles V1 (croisière) et V2 (fusée) tirés depuis le terrain d’entraînement voisin à Blizne ont été envoyées au quartier général de l’Armée de l’Intérieur à Londres.

En 1938, dans cette région, entre les rivières Vistule et San, qui coïncidait avec le District industriel central, Zakłady Południowe (Usines du Sud) ont été créées (aujourd’hui Huta Stalowa Wola) et la production militaire, toujours en cours, a été lancée. Depuis 2012, la partie civile de la production est gérée par la société chinoise LiuGong Dressta Machinery.

Les zones de l’ancienne forêt de Sandomierz sont un lieu imprégné de tradition polonaise et de polonité depuis la partition de la Pologne, et la mémoire des événements historiques a été largement cultivée par les amateurs d’histoire militaire.

Les jeunes impliqués dans des groupes de reconstitution militaire sont également la fierté de cette région. C’est grâce à leur passion, à leur savoir et à leur engagement que l’histoire prend vie, et les habitants peuvent apprendre les détails des événements de diverses périodes de l’histoire de leur région.

L’activité des historiens militaires a été révélée, entre autres, dans les publications de Rocznik Kolbuszowski et le documentaire „Bitwa Rudnicka” (Bataille de Rudnik), réalisé par le journaliste de Stalowa Wola, Dionizy Garbacz. Le film a été réalisé par la télévision câblée „Stella” de Stalowa Wola.

Le magazine hebdomadaire régional „Sztafeta”, publié par la maison d’édition du même nom, l’une des plus grandes et des plus anciennes de la province de Podkarpacie, possède une section historique permanente dans laquelle Dionizy Garbacz, accordant une attention particulière à la base documentaire, décrit la vie des habitants de Stalowa Wola pendant l’occupation et les événements liés à l’histoire de la guerre dans la région.

Le régionalisme, le besoin de mieux connaître la patrie et le patriotisme au sens large peuvent être une source de motivation pour découvrir l’identité de votre région. Les initiatives locales présentées dans l’article joueront probablement un rôle important dans les recherches et discussions ultérieures concernant l’histoire militaire.ois de plus, la famille Radziwiłł a dû chercher un locataire. Finalement, elle a réussi à trouver la bonne personne en la personne de Kazimierz Kamieński, à qui le domaine de Głogów a été loué de 1787 jusqu’à la mort de Maria Radziwiłłowa.